Boşanma davalarında en hassas konu çocuklardır. Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, korunması ve temsili konusunda ana ve babaya tanınan hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Evlilik devam ederken velayet ana ve babaya birlikte aittir. Boşanma ile birlikte hakim, velayetin hangi ebeveyne bırakılacağına ve diğer ebeveyn ile çocuk arasındaki kişisel ilişkinin nasıl düzenleneceğine karar verir (TMK m. 182).
Velayet kararında esas alınan ölçüt
Mahkeme velayet hakkında karar verirken ebeveynlerin taleplerini değil, çocuğun üstün yararını esas alır. Bu değerlendirmede genellikle şu hususlar dikkate alınır:
- Çocuğun yaşı ve gelişim dönemi,
- Çocuğun alışık olduğu ev, okul ve sosyal çevre,
- Ebeveynlerin çocuğa ayırabileceği zaman ve bakım imkanları,
- Ebeveynlerin çocuğa karşı tutumu ve aralarındaki ilişki,
- Kardeşlerin birbirinden ayrılmaması,
- İdrak çağındaki çocuğun kendi görüşü.
Mahkeme bu hususları değerlendirirken çoğunlukla psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacı tarafından hazırlanan sosyal inceleme raporundan yararlanır. Rapor hakimi bağlamamakla birlikte (HMK m. 282), kararın oluşmasında önemli bir yer tutar; hakim rapordan ayrılması halinde bunun gerekçesini kararında göstermelidir.
Çocuğun dinlenmesi
İdrak çağındaki çocuğun, kendisini ilgilendiren konularda görüşünün alınması gerekir. Çocuk, uygun ortamda ve gerektiğinde uzman eşliğinde dinlenir. Çocuğun görüşü tek başına belirleyici olmamakla birlikte, çocuğun üstün yararına aykırı olmadığı sürece karar verilirken dikkate alınır.
Ortak velayet
Uygulamada, boşanan ebeveynlerin anlaşması ve bunun çocuğun üstün yararına uygun bulunması halinde ortak velayete karar verilebildiği görülmektedir. Ortak velayette çocuğun eğitimi, sağlığı ve yaşam düzenine ilişkin önemli kararlar ebeveynler tarafından birlikte alınır. Bu düzenlemenin sağlıklı işleyebilmesi, ebeveynler arasında asgari düzeyde iletişim ve uyum bulunmasına bağlıdır.
Kişisel ilişki
Velayet kendisine bırakılmayan ebeveyn ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulması, çocuğun hakkıdır. Kişisel ilişki genellikle şu dönemler için ayrı ayrı düzenlenir:
- Hafta sonları (ayın belirli haftaları ve saatleri),
- Dini bayramlar,
- Yarıyıl ve yaz tatilleri,
- Çocuğun ve ebeveynin doğum günleri gibi özel günler.
Küçük yaştaki çocuklar için yatılı olmayan, kademeli olarak artan bir düzen belirlenebilir. Belirlenen düzenin gerçekçi ve uygulanabilir olması, boşanma sonrasında yaşanabilecek uyuşmazlıkları önemli ölçüde azaltır.
Velayetin değiştirilmesi
Boşanma kararından sonra durumun önemli ölçüde değişmesi halinde velayetin değiştirilmesi talep edilebilir (TMK m. 183). Velayet sahibi ebeveynin çocuğun bakımını ihmal etmesi, çocuğun diğer ebeveynle kişisel ilişkisinin sürekli olarak engellenmesi, ebeveynin yerleşim yerinin çocuğun aleyhine olacak şekilde değişmesi ve çocuğun kendi isteği bu kapsamda değerlendirilebilecek durumlardandır.
Sık sorulan sorular
Küçük çocukların velayeti her zaman anneye mi verilir?
Kanunda böyle bir kural bulunmamaktadır. Ancak uygulamada, özellikle bakım ve şefkat ihtiyacının yoğun olduğu küçük yaşlarda, annenin velayete engel bir durumu yoksa velayetin anneye bırakıldığı sıkça görülmektedir. Her dosya, çocuğun üstün yararı esas alınarak ayrıca değerlendirilir.
Kişisel ilişki kararına uyulmazsa ne yapılabilir?
7343 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikten sonra çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin kararlar icra daireleri tarafından değil, Adalet Bakanlığına bağlı adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri tarafından yerine getirilmektedir (5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m. 41/A vd.). Kişisel ilişki hakkı engellenen ebeveyn, mahkeme kararıyla birlikte bu müdürlüğe başvurabilir. Kararın sürekli olarak ihlal edilmesi, velayetin değiştirilmesi talebinde de değerlendirilebilir.
Velayet sahibi olmayan ebeveyn çocuğun okulundan bilgi alabilir mi?
Evet. Velayet kendisine bırakılmayan ebeveyn de çocuğun durumu ve gelişimi hakkında bilgi alma hakkına sahiptir.
İlgili sayfalar: Pendik Boşanma Avukatı, Nafaka, Çekişmeli Boşanma